Je ring heeft geen keurmerk. Wat dat wel en niet zegt

Een ontbrekend teken is geen oordeel

Een keurmerk is een uitspraak dat een stuk is getoetst. De afwezigheid ervan is niet de tegenovergestelde uitspraak. Het is de afwezigheid van een uitspraak, en dat onderscheid doet ertoe, want een ongestempelde ring kan 22 karaats goud zijn en een ring met een stellige stempel kan verguld messing zijn.

Er zijn vier alledaagse redenen waarom een echt stuk geen teken draagt: het blijft onder het gewicht waarboven keuren verplicht is, het is gemaakt waar keuren nooit is geëist, het teken is weggesleten, of het gestempelde stuk metaal is eruit gesneden. Geen van die redenen zegt iets over het metaal. En omgekeerd evenmin: een geslagen 750 is een bewering van degene die de pons vasthield, en ponsen zijn voor iedereen te koop.

Kleine en lichte stukken mogen terecht ongestempeld zijn

Britse keuring wordt pas verplicht boven een gewichtsdrempel, en die drempels liggen laag genoeg dat heel wat echte sieraden eronder vallen.

Een fijne ketting, een paar kleine oorstekers, een dunne stapelring, een slavenarmband van licht draad, een bedeltje: elk daarvan kan minder dan een gram goud bevatten en volkomen wettig zonder enig teken worden verkocht. Weeg het stuk voordat je een conclusie trekt uit een kale binnenkant. Een weegschaal die tot op een tiende gram leest, volstaat om te weten of de vraag überhaupt speelt.

Tekens slijten weg, en vermaken haalt ze eruit

Een keurmerk is een ondiepe pons in zacht metaal. Veertig jaar aan een hand, met afwassen, deurklinken, mouwen en af en toe een poetsbeurt, strijkt hem glad. Bij een ring die dagelijks wordt gedragen, is de binnenkant van de band het vlak dat voortdurend contact met de huid maakt, en dat is precies waar het teken zit. Versleten tekens gaan in fasen: leesbaar, dan gedeeltelijk, dan een gladde verdieping die je met een nagel wel voelt maar niet leest.

Vermaken gaat abrupter. Om een ring kleiner te maken snijdt een juwelier een stuk uit de band en soldeert hij de uiteinden aan elkaar; om hem groter te maken wordt er een stuk ingezet. In beide gevallen zit het verdwenen deel onderaan de band, en dat is waar het keurmerk meestal staat. Een vermaakte ring kan zijn tekens in tien minuten volledig kwijtraken, zonder dat er ergens in dat proces oneerlijkheid aan te pas komt. Een vage soldeernaad onderaan de band, onder een loep zichtbaar als een iets andere kleur, is het teken dat dit is gebeurd.

Het grootste deel van de wereld heeft nooit een waarborgkantoor gehad

Verplichte onafhankelijke keuring is een Britse, Ierse en in grote lijnen Europese regeling. Zo worden sieraden niet overal gemerkt.

De Verenigde Staten hebben geen waarborgkantoren. Amerikaanse stukken dragen een kwaliteitsstempel die de fabrikant zelf zet – 10K, 14K, 18K, PLAT, STERLING – zonder dat een onafhankelijke instantie iets heeft getoetst. De federale wet verwacht dat bij zo’n stempel het geregistreerde handelsmerk staat van het bedrijf dat ervoor instaat, en daarom is een meesterteken naast een getal meer waard dan een getal alleen. Genoeg echt ouder en ingevoerd werk draagt geen van beide.

Elders loopt de praktijk uiteen van een volledig conventiekeurmerk via een kaal gehaltegetal tot helemaal niets. Hoogkaraats goud in de Golfstaten, India en Zuidoost-Azië wordt vaak op gewicht verkocht, tegen een toets die op het moment van verkoop wordt gedaan in plaats van tegen een geslagen teken. Een geërfd stuk dat uit een ander land is meegenomen, is misschien nooit in zijn leven gemerkt. Gouden keurmerken lezen zet de stelsels op een rij die je waarschijnlijk tegenkomt, en de zilvertekens werken op dezelfde manier.

Wat je vervolgens doet, op volgorde

1. Bekijk de hele band onder vergroting en bij goed licht. Geen blik op de voor de hand liggende plek. Draai de ring een hele slag rond onder een 10x loep, met licht dat onder een vlakke hoek over het oppervlak scheert, want dat werpt schaduw in een ondiepe pons en maakt hem leesbaar. Tekens verstoppen zich onder de zetting, aan de binnenkant van de schouders en onder een later ingezette maatstrip.
2. Kijk naar de andere stukken uit dezelfde set. Tekens staan vaker verspreid over de onderdelen dan mensen verwachten: een collier dat alleen op de tong van het slot is gemerkt, oorbellen alleen op één stiftje of vlindertje, een armband alleen op het lipje naast de doosluiting.
3. Weeg hem. Een weegschaal die tot op een tiende gram leest, vertelt je of het stuk ooit gemerkt had moeten worden, en geeft je het getal dat elke smeltberekening nodig heeft.
4. Lees de slijtage op de hoogste punten. De bovenkant van de band, de schouders en de randen van de zetting laten eerder dan waar ook een grens in het laagje zien.
5. Laat het metaal toetsen. Zuur op een toetssteen, een elektronische geleidingstester, of röntgenfluorescentie bij een juwelier. Dat is de stap die een antwoord oplevert in plaats van een gevolgtrekking.

Een stuk aflezen op verguldsel

Een laagje begeeft het waar het stuk wordt aangeraakt. Kijk onder fel licht naar de bovenkant van de band, de schouders, de rand van een kastzetting en de onderkant waar een ring tegen de volgende vinger rust.

• Een andere kleur op de hoogste punten. Een koeler grijs of een warmer roze dat door geel heen komt, of geel dat door wit heen komt, is een grens in het laagje. Massief metaal wordt dunner zonder van kleur te veranderen.
• Een groene of donkere lijn langs een rand of in een vouw, waar een koperhoudend onedel metaal onder het laagje is gecorrodeerd.
• Een magneet. Goud, zilver, platina en palladium worden geen van alle aangetrokken, dus trek betekent ijzerhoudend metaal, meestal een vergulde stalen kern of een stalen veer.
• Gewicht tegenover formaat. Platina is dicht en in de hand onmiskenbaar. Een grote, lichte ring die platina wordt genoemd, beweert iets wat het gewicht niet draagt.

Witgoud maakt dit ingewikkelder, want het meeste witgoud is gerhodineerd over een licht geelachtige legering. Een warme tint aan de band van een witte ring is gewone slijtage op een echte gouden ring, geen bewijs van onedel metaal.

De drie toetsen, en wat elk je kost

Zuur en toetssteen. Het stuk wordt over een steen gewreven zodat er een streep metaal achterblijft, en daar worden zuren van oplopende sterkte op gezet. Goedkoop, snel, beslissend over het karaat, en het gaat door elk laagje heen, wat het voordeel is boven methoden die alleen het oppervlak lezen. Er blijft een klein wrijfspoor achter op een onopvallende plek.

Elektronische geleidingstesters. Een sonde op het oppervlak, een aflezing in seconden, geen spoor achteraf. Nuttig om snel een doos te sorteren, en makkelijk in de war te brengen door een dik laagje en door ongewone legeringen.

Röntgenfluorescentie. Leest de legering zonder het stuk te beschadigen en geeft een waarde voor elk aanwezig element. Het ziet alleen de bovenste paar micron, dus een dikke doublélaag kan het misleiden, maar het is de beste van de drie, en veel juweliers en goudopkopers hebben er een op de toonbank staan.

Niets hiervan kan vanaf een beeld. Carat leest welke tekens een foto ook maar toont, neemt ze over zoals ze zijn geslagen en duidt ze, en waar er geen teken is, redeneert het vanuit kleur, slijtage, constructie en tekenen van verguldsel naar een schatting met de redenering erbij, en noemt het de toets die beslecht wat het beeld niet kan. Daar houdt een foto op en begint een juwelier; hoe het werkt zet de rest uiteen.