วิธีดูว่าเพชรแท้หรือไม่

คำถามสามข้อที่ต่างกันซ่อนอยู่ในคำว่า “แท้หรือไม่”

อัญมณีเม็ดหนึ่งอาจไม่แท้ได้สามทางซึ่งไม่เกี่ยวข้องกันเลย และการทดสอบที่ตอบคำถามข้อหนึ่งได้ ก็ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับอีกสองข้อ

• ของเลียนแบบ คือวัสดุคนละชนิดที่เจียระไนให้ดูเหมือนเพชร ได้แก่ คิวบิกเซอร์โคเนีย โมอิสซาไนต์ ไพลินขาว โทแพซขาว หรือแก้วธรรมดา การทดสอบเกือบทุกอย่างที่กล่าวถึงด้านล่างมุ่งตอบคำถามข้อนี้
• เพชรแล็บโกรน คือเพชร เป็นคาร์บอนชนิดเดียวกัน แข็งเท่ากัน มีดัชนีหักเหแสง 2.42 เท่ากัน และให้ผลเหมือนกันทุกประการในการทดสอบที่บ้าน มันไม่ใช่ของเลียนแบบ และมีมูลค่าเพียงเศษเสี้ยวของเพชรที่ขุดได้ซึ่งเทียบเคียงกัน
• อัญมณีที่ผ่านการปรับปรุง คือเพชรธรรมชาติที่สีหรือความสะอาดถูกทำให้ดีขึ้นด้วยการอุดรอยแตก การเจาะด้วยเลเซอร์ หรือการฉายรังสี เป็นของแท้ และมีมูลค่าต่ำกว่าเพชรที่ไม่ผ่านการปรับปรุงในระดับเดียวกันอยู่มาก

โปรดตัดสินใจก่อนเริ่มว่าคุณกำลังถามข้อใด เพราะสองข้อหลังนั้นไม่มีใครตอบได้ที่โต๊ะในครัว

การทดสอบด้วยลมหายใจ และขีดจำกัดของมัน

เป่าลมหายใจลงบนอัญมณีในระยะใกล้ อย่างที่คุณทำกับกระจกหน้าต่างในวันอากาศเย็น เพชรนำความร้อนได้ดีกว่าวัสดุแทบทุกชนิดบนโลก คือราว 2,000 วัตต์ต่อเมตร-เคลวิน เทียบกับราว 2 ของคิวบิกเซอร์โคเนีย จึงดึงความอบอุ่นออกจากไอน้ำที่เกาะและคายฝ้าหมดภายในหนึ่งวินาทีหรือเร็วกว่านั้น เซอร์โคเนียอมฝ้าไว้สองถึงสามวินาที ส่วนแก้วนานกว่านั้นอีก

ข้อแม้สำคัญยิ่งกว่าตัวการทดสอบเสียอีก อัญมณีต้องสะอาด เพราะคราบครีมทามือ สบู่ หรือไขมันจากผิว ล้วนอมฝ้าไว้ได้บนทุกสิ่ง แหวนที่สวมมาทั้งบ่ายย่อมมีอุณหภูมิเท่าผิวหนังอยู่แล้วและจะคายฝ้าเร็วไม่ว่าทำจากอะไร และโมอิสซาไนต์ก็นำความร้อนได้ดีพอจะคายฝ้าเร็วเกือบเท่าเพชร ผลที่ผ่านจึงบอกคุณเพียงว่า “ไม่ใช่แก้ว และน่าจะไม่ใช่เซอร์โคเนีย” ไม่เคยบอกว่า “เพชร”

เหตุใดการทดสอบด้วยตัวหนังสือจึงใช้กับอัญมณีที่ฝังแล้วไม่ได้

การทดสอบมองทะลุทำอย่างนี้ วางอัญมณีเม็ดร่วงคว่ำหน้าเหลี่ยมกระดานลงบนบรรทัดตัวหนังสือในหนังสือพิมพ์ แล้วลองอ่านตัวอักษรผ่านเม็ดนั้น เพชรกลมเจียระไนบริลเลียนต์ที่สัดส่วนดีจะหักเหและส่งแสงกลับได้สมบูรณ์จนคุณไม่เห็นตัวหนังสือและไม่เห็นเส้นคมใด ๆ ส่วนแก้วและของเลียนแบบที่ตื้นและเจียระไนไม่ดีมักปล่อยให้ตัวพิมพ์ทะลุขึ้นมา

วิธีนี้ใช้ได้กับอัญมณีเม็ดร่วงที่มีเหลี่ยมกระดานแบนราบวางแนบหน้ากระดาษได้เท่านั้น เมื่อฝังลงตัวเรือนแล้วคุณทำไม่ได้เลย เพราะตัวเรือนยกก้นเม็ดให้ลอยพ้นกระดาษ รูปแบบการฝังเปิดให้แสงเข้าจากด้านข้าง และหนามเตยก็ขวางทางอยู่ อีกทั้งวิธีนี้ยังปล่อยเซอร์โคเนียและโมอิสซาไนต์ที่เจียระไนดีผ่านไปได้ เพราะมันกวนตัวหนังสือได้หมดจดไม่แพ้เพชร และยังอาจตัดสินผิดกับอัญมณีเจียระไนโบราณที่แท้แต่ตื้น สำหรับเม็ดร่วง จงถือว่าการอ่านตัวหนังสือได้เป็นเหตุให้ค้นต่อ และสำหรับชิ้นงานที่ฝังแล้ว จงถือว่าการทดสอบนี้ไม่มีอยู่จริง

สิ่งที่กล้องส่องกำลังขยาย 10 เท่าเห็น แต่ตาเปล่าไม่เห็น

กล้องส่องกำลังขยายราคาถูกกว่าอาหารสั่งกลับบ้านหนึ่งมื้อ แต่ตอบคำถามได้มากกว่าการทดสอบที่บ้านทุกอย่างรวมกัน ถือกล้องไว้ชิดตา ยกอัญมณีเข้าหากล้อง และใช้แสงจ้าส่องจากด้านข้าง

• รอยต่อของเหลี่ยม เพชรอยู่ที่ระดับ 10 บนมาตราโมส์ และขอบเหลี่ยมของมันคงความคมกริบไว้ได้นานหลายสิบปี ส่วนเซอร์โคเนียและแก้วสึกกร่อน เมื่อส่องขยายจะเห็นรอยต่อของมันดูนุ่มมนลง และเหลี่ยมกระดานมีรอยขีดข่วนละเอียด
• การซ้อนของขอบ โมอิสซาไนต์หักเหแสงสองแนว มองผ่านส่วนมงกุฎในมุมเอียงแทนที่จะมองตรงลงมา แล้วขอบของเหลี่ยมด้านหลังจะปรากฏเป็นสองเส้นเยื้องกันเล็กน้อย เพชรหักเหแสงแนวเดียวและไม่ซ้อนเลย
• มลทิน ผลึกเล็ก ๆ รอยขนนก และจุดเข็ม คือหลักฐานของอัญมณีธรรมชาติ ส่วนฟองอากาศกลมสมบูรณ์คือหลักฐานของแก้วหรือเนื้อหลอม
• ตัวอักษรสลักที่ขอบเอว อัญมณีที่ผ่านการจัดเกรดจำนวนมากมีเลขรายงานสลักด้วยเลเซอร์ไว้ที่ขอบเอว และอัญมณีแล็บโกรนมักสลักคำว่า LG หรือ LAB GROWN ตัวอักษรเล็กมาก กล้อง 10 เท่าพร้อมไฟจ้าพอเห็นได้ แต่ 20 เท่าดีกว่า

ประกายไฟ น้ำหนัก และเครื่องทดสอบบนเคาน์เตอร์

ภายใต้แสงจุดเดียว เพชรส่งประกายขาวกลับมาเป็นส่วนใหญ่ พร้อมสีสันในปริมาณที่สำรวม เพราะค่าการกระจายแสงของมันคือ 0.044 ส่วนโมอิสซาไนต์กระจายแสง 0.104 ซึ่งมากกว่าสองเท่า และสาดสีรุ้งออกมาชัดจนคนเรียกกันว่าประกายแบบลูกบอลดิสโก้ เซอร์โคเนียอยู่ระหว่างสองอย่างนั้นและอ่านออกมาเป็นประกายแบบแก้วมากกว่าแบบคมชัด นี่คือการเปรียบเทียบที่ต้องอาศัยสายตาที่ผ่านการฝึก ไม่ใช่คำวินิจฉัย และเชื่อถือไม่ได้กับอัญมณีที่เล็กกว่าราวครึ่งกะรัต

น้ำหนักชี้ขาดได้มากกว่า หากเป็นเม็ดร่วง เซอร์โคเนียมีความหนาแน่นสูงกว่าเพชรมาก คือราว 5.7 เทียบกับ 3.52 ดังนั้นเซอร์โคเนียที่เจียระไนให้ได้ขนาดเป็นมิลลิเมตรเท่าเพชรหนึ่งกะรัต จะหนักเกือบ 1.7 กะรัต ช่างเครื่องประดับคนใดที่มีเวอร์เนียร์และตาชั่งกะรัตก็ยุติเรื่องนี้ได้ในหนึ่งนาที

หัววัดแบบมือถือบนเคาน์เตอร์ร้านเครื่องประดับวัดค่าการนำความร้อน นั่นคือเหตุผลที่หัววัดรุ่นเก่าเรียกโมอิสซาไนต์ว่าเพชร เครื่องทดสอบสองระบบเพิ่มช่องวัดการนำไฟฟ้าเข้ามาเพื่อจับโมอิสซาไนต์ และแม้กระทั่งเครื่องแบบนั้นก็ยังอ่านเพชรชนิด IIb ที่มีโบรอนเจือซึ่งพบได้ยากและนำไฟฟ้าได้ ผิดไปเป็นโมอิสซาไนต์ โปรดถามว่าร้านกำลังใช้เครื่องทดสอบชนิดใด

ตัวเรือนก็เป็นหลักฐานเช่นกัน

ไม่มีใครฝังเพชรที่ขุดได้ขนาดสองกะรัตลงบนโลหะพื้นฐาน ลองดูด้านในตัวเรือนเพื่อหารหัสความบริสุทธิ์ ได้แก่ 750, 585 หรือ 375 สำหรับทอง 950 สำหรับแพลทินัม และ 925 สำหรับเงินสเตอร์ลิง ตรา 925 ที่อยู่ใต้อัญมณีสีขาวเม็ดใหญ่เป็นสัญญาณหนักแน่นว่าอัญมณีนั้นคือเซอร์โคเนีย เพราะเงินสเตอร์ลิงคือตัวเรือนมาตรฐานของอัญมณีแฟชั่นและอัญมณีประดับ คู่มืออ่านตราประทับบนทอง ของเราอธิบายว่าแต่ละตราหมายถึงอะไร

จากนั้นให้ดูร่องรอยการใช้งาน เส้นสีเขียวหรือสีเทาตรงที่ชั้นชุบแตกบริเวณก้านแหวน สีเหลืองที่โผล่ขึ้นมาผ่านโลหะสีขาวตรงไหล่แหวน หนามเตยที่บางหรือบานออก กาวตรงไหนก็ตามที่ใกล้อัญมณี ทุกข้อสังเกตเหล่านี้มีค่ามากกว่าความรู้สึกเกี่ยวกับประกายวาว

ภาพถ่ายชี้ขาดอะไรได้ และชี้ขาดอะไรไม่ได้

ภาพถ่ายให้ข้อมูลมากกว่าที่คนคาดไว้ ทั้งสีและร่องรอยการใช้งานของโลหะ เค้าโครงและสัดส่วนของการเจียระไน วิธีที่อัญมณีจัดการกับแสง วิธีที่มันถูกยึดไว้ และในภาพมาโครของด้านในตัวเรือนก็คือตัวตราประทับเอง เท่านั้นก็เพียงพอจะใช้เหตุผลไปสู่ น่าจะเป็นของแท้ ยังสรุปไม่ได้ หรือ น่าจะเป็นของเลียนแบบ พร้อมข้อสังเกตที่วางไว้ทั้งสองฝั่ง นี่คือสิ่งที่ Carat ทำจากภาพถ่าย และตัวเลขกะรัต การเจียระไน สี และความสะอาดทุกค่าที่ได้กลับมา ล้วนกำกับไว้ว่าเป็นค่าประมาณ ไม่ใช่เกรด

สิ่งที่ภาพถ่ายทำไม่ได้ คือวัดการนำความร้อนหรือการนำไฟฟ้า ชั่งน้ำหนักอัญมณี แสดงการซ้อนของขอบได้อย่างน่าเชื่อถือที่ความละเอียดของกล้องโทรศัพท์ หรือแยกเพชรแล็บโกรนออกจากเพชรที่ขุดได้ ข้อสุดท้ายนั้นไม่ใช่ขีดจำกัดของการถ่ายภาพ แต่เป็นขีดจำกัดของทุกสิ่งยกเว้นเครื่องมือในห้องปฏิบัติการ

อะไรจะชี้ขาดคำถามแต่ละข้อ

• ของเลียนแบบหรือเพชร สิบนาทีที่ร้านเครื่องประดับซึ่งมีเครื่องทดสอบสองระบบทั้งความร้อนและไฟฟ้า กล้องส่องกำลังขยาย และตาชั่ง ปกติทำให้ฟรีระหว่างที่คุณรออยู่
• แล็บโกรนหรือที่ขุดได้ รายงานจากห้องปฏิบัติการจัดเกรดอย่าง GIA หรือ IGI นี่คืองานสเปกโทรสโกปี ไม่ใช่การทดสอบบนเคาน์เตอร์ และไม่มีเครื่องมือหน้าร้านใดทำได้
• จะได้เกรดเท่าใด ห้องปฏิบัติการเดียวกัน โดยทำกับอัญมณีที่ถอดออกจากตัวเรือนแล้ว น้ำหนัก การเจียระไน สี และความสะอาดจะถูกวัด ไม่ใช่ประมาณ
• ผ่านการปรับปรุงหรือไม่ ก็ห้องปฏิบัติการอีกเช่นกัน การอุดรอยแตกจะแสดงประกายวาบใต้กำลังขยาย ซึ่งนักอัญมณีศาสตร์รู้ว่าต้องมองหาอะไร

สามสิ่งที่ไม่ควรทำ อย่าทดสอบด้วยการขูด เพราะเซอร์โคเนีย โมอิสซาไนต์ และควอตซ์ ต่างขูดแก้วเป็นรอยได้ทั้งนั้น ส่วนเพชรก็อาจบิ่นเมื่อกระทบขอบแข็ง อย่าใช้เปลวไฟ และอย่าใช้น้ำยาฟอกขาวในบ้าน ซึ่งกัดกร่อนโลหะผสมและกาวทุกชนิดในตัวเรือน