Labgekweekt of natuurlijk? Wat een foto wel en niet toont

Hetzelfde materiaal, op twee manieren gegroeid

Een labgekweekte diamant is een diamant. Het is koolstof in hetzelfde kubische rooster als een steen die in de aardmantel is uitgekristalliseerd, met dezelfde hardheid, dezelfde brekingsindex, dezelfde dispersie en dezelfde warmtegeleiding. Het is geen imitatie. Zirkonia en moissaniet zijn imitaties: andere materialen die het uiterlijk lenen. Een labgekweekte diamant leent niets, want hij ís het, gegroeid in een kamer in een paar weken in plaats van in gesteente over een tijdsduur die niemand zich kan voorstellen.

Dat ene feit bepaalt al het overige. Omdat het om hetzelfde materiaal gaat, schiet elke test die een eigenschap van dat materiaal meet tekort om ze te scheiden. De thermische sonde van de juwelier laat ze allebei door. De ademtest – op de tafel blazen en kijken hoe de wasem optrekt – laat ze allebei door. Glas krassen laat alleen zien dat de steen harder is dan glas, en dat geldt net zo goed voor diamant, moissaniet en saffier. Gewicht, soortelijk gewicht, vuur en briljantie lezen allemaal hetzelfde.

Wat een foto wel en niet kan

Een foto is bruikbaar bewijs bij verschillende vragen, en helemaal geen bewijs bij deze. Hij kan een diamant vaak wel van een imitatie onderscheiden, want imitaties verschillen van materiaal en verraden zichzelf: moissaniet toont dubbele facetribben als je onder de juiste hoek door de kroon kijkt, zirkonia spreidt het licht breder en zijn facetribben slijten rond, glas laat belletjes zien. Die kenmerken staan op een rij in onze gids over een echte diamant van een imitatie onderscheiden.

Wat geen enkele foto vastlegt, is de groeigeschiedenis. De herkomst staat geschreven in hoe het kristal is gegroeid en wat het onderweg heeft vastgehouden, en die kenmerken liggen ver onder de schaal van een foto of zijn voor zichtbaar licht überhaupt onzichtbaar. Carat meldt elke steen als natuurlijk, labgekweekt, imitatie, behandeld of onbekend, met de redenering erbij, en waar een foto niets beters draagt dan onbekend, is dat wat er hoort te staan.

HPHT en CVD: twee manieren van groeien

Laboratoriumdiamanten worden langs twee wegen gemaakt, en de weg laat sporen na die een laboratorium kan lezen.

Hoge druk, hoge temperatuur (HPHT) bootst de omstandigheden in de aardmantel na in een pers, waarbij een kristal groeit uit koolstof die is opgelost in een gesmolten metaalbad. Zo gegroeide stenen bevatten soms minuscule metaalinsluitsels uit dat bad, waardoor een steen af en toe zwak op een sterke magneet reageert, en de kleur kan in blokvormige groeisectoren zitten in plaats van in de banden die je bij natuurlijke stenen ziet.

Chemische dampdepositie (CVD) laat het kristal in lagen groeien uit een koolstofhoudend gas, op een vlak entplaatje, wat fijne striemen en spanning in één richting kan achterlaten. Direct na de groei is CVD-materiaal vaak bruinig, en veel ervan wordt daarna behandeld om die zweem weg te halen, meestal met een HPHT-gloeibehandeling. Een laboratoriumrapport vermeldt dat.

Niets hiervan is op een foto te zien. De insluitsels zijn microscopisch, de spanning vraagt gepolariseerd licht, en de sectorstructuur komt alleen onder diep ultraviolet tevoorschijn. Dit weten verklaart waarom een laboratorium de vraag kan beantwoorden, niet hoe jij dat zou kunnen.

De inscriptie op de rondist

De praktische kortste weg is de rondist, de smalle band rond het breedste deel van de steen. De meeste stenen die door een laboratorium zijn gegradeerd, dragen daar een laserinscriptie: een rapportnummer, en bij labgekweekt materiaal meestal de woorden lab grown of een afkorting, omdat de grote graderingslaboratoria eisen dat de herkomst wordt vermeld. Het is microscopisch klein, maar leesbaar met een 10x loep.

Houd de loep dicht bij je oog en breng de steen ernaartoe, met een felle lamp opzij van je in plaats van achter je, en draai de steen langzaam een hele slag rond terwijl je de rondist in de gaten houdt. De klauwtjes bedekken een deel ervan, dus de inscriptie kan verborgen zitten.

Twee waarschuwingen. Een inscriptie is een vastlegging en geen bewijs: gebruik hem door het rapportnummer in de online opzoekdienst van het uitgevende laboratorium te typen en te controleren of het gewicht, de maten en de graderingen overeenkomen met de steen die voor je ligt. En het ontbreken van een inscriptie bewijst niets. Oudere stenen, herslepen stenen en stenen die nooit ter gradering zijn aangeboden, dragen er geen.

Wat het werkelijk beslist

Labgekweekt van natuurlijk scheiden is routinewerk in een laboratorium, en het kan nergens anders. De instrumenten doen drie dingen:

• Fluorescentiebeelden onder diep ultraviolet. Onder kortgolvig ultraviolet licht de groeistructuur van een steen op – concentrische zonering bij natuurlijke stenen, sector- of laagstructuur bij gekweekte – en ook de nagloed verschilt.
• Spectroscopie. Fotoluminescentie bij zeer lage temperatuur legt defectcentra bloot waarvan de aanwezigheid en de onderlinge verhoudingen verraden hoe het kristal is gegroeid en of het is behandeld. Infraroodspectroscopie deelt stenen naar stikstofgehalte in typen in, waarvan sommige in de natuur gewoon zijn en in het laboratorium zeldzaam.
• Vergroting. Metaalinsluitsels uit het bad, resten van het entplaatje en natuurlijke mineraalinsluitsels vertellen elk hun eigen verhaal, vanaf 10x.

Handelaren gebruiken screeningapparaten die snel sorteren in pass en refer. Een refer is geen oordeel; het betekent dat de steen volledig onderzocht moet worden. Het sluitende antwoord is een rapport van een erkend gemmologisch laboratorium, en bij een steen van echte waarde is dat rapport wat een koper, een taxateur of een verzekeraar wil zien.

Waarom labgekweekt bij doorverkoop zoveel zwakker staat

De twee stenen zijn hetzelfde materiaal maar niet hetzelfde bezit, en dat komt door het aanbod. Natuurlijk aanbod komt uit een eindig aantal mijnen, in een tempo dat niemand bepaalt. Labgekweekt aanbod is een productievraagstuk: meer reactoren, meer productie. De kostprijs is scherp gedaald naarmate de capaciteit groeide, en de winkelprijzen zijn er jaar na jaar in meegegaan.

Voor doorverkopen heeft dat een botte consequentie. Een tweedehandskoper prijst tegen wat een gelijkwaardige nieuwe steen vandaag kost, niet tegen wat jij betaalde, en het equivalent van vandaag is goedkoper dan dat van vorig jaar. Een labgekweekte diamant die een paar jaar geleden is gekocht, brengt doorgaans maar een klein deel van de aankoopprijs terug op, en veel handelaren kopen ze helemaal niet, behalve bij inruil.

Natuurlijke diamanten zijn ook geen spaarrekening: in de winkelprijs zit de marge van de winkelier, en het gat tussen winkelprijs en het bod van een handelaar is groot. Het verschil is dat doorverkoop van natuurlijke stenen verankerd ligt in een aanbod dat niemand naar believen kan uitbreiden. De zetting staat daarbuiten, want het metaal houdt zijn smeltwaarde, wat er ook in zit, en dat is een van de redenen dat een stuk het best op drie markten wordt gewaardeerd.

Wat je vraagt, en wat een app eraan toevoegt

Koop je er een, dan doen vier vragen het meeste werk. Is er een rapport, en van welk laboratorium. Wat is het rapportnummer, zodat je het kunt opzoeken voordat je betaalt. Is de steen geïnscribeerd. En vermeldt de bon de herkomst schriftelijk, want daar zou je op terugvallen als later blijkt dat het anders zit.

Heb je het stuk al en heb je geen papieren, lees dan het keurmerk en een eventuele inscriptie, vraag een juwelier te bevestigen dat de steen diamant is en geen imitatie, en stuur hem naar een laboratorium als er geld aan de herkomstvraag vastzit. Een lezing van Carat kan je vertellen wat het stuk is, wat de tekens zeggen, hoe de steen is geslepen en gezet, en waar het bewijs ophoudt – en het noemt de test die de rest zou beslechten. Het is een beginpunt voor dat gesprek, geen vervanging ervan.