Jak czytać cechy probiercze złota: 375, 585 i 750

Ta liczba to próba, a nie karat

375 nie zlicza niczego, co dałoby się zobaczyć. To próba tysięczna: części czystego złota na tysiąc części stopu. 375 oznacza 375 części na 1000, czyli 37,5 procent złota wagowo; resztę stanowi miedź, srebro, cynk albo pallad, które nadają metalowi barwę i twardość.

Starsza skala karatowa wyraża ten sam fakt w dwudziestych czwartych. Dziewięć części złota na dwadzieścia cztery to 9 ÷ 24 = 0,375 — stąd 9 karatów i stąd 375. Obie liczby wybija się zawsze dla tego samego, a wyrób może nosić jedną z nich albo obie. Karat kamienia szlachetnego jest jednostką masy, 0,2 grama, i nie ma z tym nic wspólnego.

Znaki i ich przeliczniki

Pozostałe metale korzystają z tego samego systemu. 925 to srebro sterling, 92,5 procent; 958 to srebro Britannia; 800 to kontynentalny standard srebra, częsty na starszych wyrobach europejskich. PT950 albo samo 950 to platyna o zawartości 95 procent, przy czym PT900 i PT850 oznaczają lżejsze stopy; PD950 i PD500 to pallad.

Pełna brytyjska cecha probiercza ma trzy obowiązkowe części

Zgodnie z brytyjską ustawą o cechowaniu z 1973 roku wyrób zbadany w Zjednoczonym Królestwie nosi trzy znaki wybite przez jeden z czterech urzędów probierczych.

1. Imiennik wytwórcy. Dwa lub więcej inicjałów w profilowanej tarczy, zarejestrowanych przez firmę, która zgłosiła wyrób do badania — wytwórcę, importera albo sprzedawcę. Zapisuje, kto wprowadził wyrób na rynek, niekoniecznie kto pracował przy warsztacie.
2. Cecha próby. Sama liczba, w obwódce, której kształt wskazuje metal. Może jej towarzyszyć tradycyjny znak obrazkowy, od 1999 roku nieobowiązkowy: kroczący lew dla srebra sterling, korona dla złota, jabłko królewskie dla platyny.
3. Znak urzędu probierczego. Miasto, które zbadało metal. Głowa lamparta to Londyn, kotwica to Birmingham, róża to Sheffield, a zamek to Edynburg. Na starszych wyrobach pojawiają się Glasgow, Chester, Exeter, Newcastle, York i Dublin.

Litera rocznikowa — pojedyncza litera w profilowanej tarczy, o kształcie i kroju zmieniającym się z każdym cyklem — jest dobrowolna od 1998 roku. Jej obecność datuje badanie co do roku. Jej brak nie datuje niczego.

Znaki konwencyjne i znaki importowe

Symbol wagi szalkowej z liczbą próby w środku to wspólny znak kontrolny, nadawany w kraju, który podpisał międzynarodową konwencję o cechowaniu. W Wielkiej Brytanii jest uznawany prawnie bez ponownego cechowania, więc wyrób szwajcarski albo skandynawski może nosić go zamiast znaku brytyjskiego urzędu.

Brytyjskie cechowanie obowiązuje dopiero powyżej niewielkich progów masy: jeden gram dla złota, 7,78 grama dla srebra, pół grama dla platyny i jeden gram dla palladu. Cienki złoty łańcuszek, para lekkich sztyftów albo wąska obrączka do noszenia w zestawie mogą być sprzedane całkowicie legalnie bez żadnego znaku.

Amerykańskie stemple to zupełnie inny system

Stany Zjednoczone nie mają urzędów probierczych ani obowiązkowego cechowania. Znajdziesz tam stempel jakości nabity przez producenta: 10K, 14K, 18K, PLAT, STERLING albo 925. Nikt niezależny tego metalu nie zbadał.

Federalne przepisy o stemplowaniu wymagają, by znakowi jakości towarzyszył zarejestrowany znak towarowy firmy, która za nim stoi. Samo 14K bez żadnego znaku wytwórcy gdziekolwiek na wyrobie jest więc powodem, by przyjrzeć się uważniej, choć bywa częste na rzeczach starszych i sprowadzanych z zagranicy i samo w sobie niczego nie dowodzi.

Zobaczysz też 14KP, czyli karat plumb: stop ma dokładnie 14 karatów, a nie odrobinę mniej — rozróżnienie miało znaczenie, gdy amerykańskie tolerancje dopuszczały niedobór pół karata. Wyroby kontynentalne noszą czasem samo 18 albo 750 z rombem wytwórcy i bez znaku miasta.

Znaki, które mówią, że to nie jest lite złoto

Pojawiają się obok liczby próby albo zamiast niej i zmieniają wartość wyrobu o rząd wielkości.

• GP — gold plated, czyli pozłacany. Kilka mikronów złota naniesionych galwanicznie na metal nieszlachetny.
• GF, zwykle w postaci ułamka w rodzaju 1/20 12K GF — gold filled, złoto nakładane. Zgrzana warstwa złota karatowego stanowiąca co najmniej jedną dwudziestą masy wyrobu. Znacznie trwalsza od powłoki galwanicznej, wciąż nie lita.
• RGP albo HGE — rolled gold plate oraz heavy gold electroplate. Cienkie powłoki, cokolwiek sugerowałoby słowo „heavy”.
• Vermeil — srebro sterling z warstwą złota, często opatrzone wyłącznie cechą 925.
• EPNS — posrebrzane nowe srebro, które nie zawiera srebra w ogóle.

Najczęstsze zaskoczenie to ciepło żółty wyrób z cechą 925: korpus jest srebrny, a barwa to powłoka. Szukaj przetarć na wypukłościach, chłodniejszego szarego albo różowego tonu przebijającego spod spodu i zielonej linii tam, gdzie powłoka pękła na krawędzi.

Gdy znaku nie ma albo gdy znak kłamie

Wyrób bez znaku nie jest wyrobem fałszywym. Znaki znikają z najzwyklejszych powodów: wyrób nie sięga progu prawnego, powstał w kraju bez systemu cechowania, jest starszy niż odpowiednia ustawa, był zwężany i jubiler wyciął ostemplowany fragment szyny, albo czterdzieści lat noszenia po prostu wypolerowało znak do gładka.

Znaki potrafią też kłamać. Cechy próby bywają wybijane na wyrobach powlekanych, a stempel jest wart tyle, ile uczciwość tego, kto trzymał puncę. Próbę rozstrzyga badanie probiercze: XRF u jubilera, szybkie i nieniszczące, lecz odczytujące tylko kilka wierzchnich mikronów i dające się zwieść grubej warstwie złota nakładanego, albo próba kwasowa na kamieniu probierczym, która przecina powłokę i zostawia na metalu drobny ślad.

Jak sfotografować cechę, żeby dała się odczytać

Znaki są wybijane płytko i często mają poniżej milimetra szerokości, więc większość pracy wykonuje zdjęcie.

• Przetrzyj to miejsce suchą ściereczką. Nie poleruj go — a wyrobu antycznego nie poleruj w ogóle.
• Oświetl z boku, nie od przodu. Światło padające ukośnie wrzuca cień w wybite zagłębienia i czyni je czytelnymi; lampa błyskowa prosto w znak spłaszcza go do zera.
• Połóż wyrób na ciemnym, niebłyszczącym podłożu i włącz w telefonie tryb makro, odsuwając się nieco, jeśli obiektyw nie chce złapać ostrości.
• Osobno sfotografuj wnętrze obrączki, języczek zapięcia, tył krążka wisiorka i sztyft kolczyka. Znaki bywają rozdzielone między części częściej, niż się ludziom wydaje.

Carat przepisuje to, co wybito, a nie to, czego się domyśla — 750 zostaje 750, a nie „złoto 18 karatów” — i dopiero potem znak interpretuje; tylko taka kolejność pozwala sprawdzić jego rozumowanie. Jak to działa opisuje resztę, a ile warta jest twoja biżuteria wyjaśnia, jak próba przekłada się na wartość złomu.