Thật, nuôi cấy hay nhựa? Thử một chuỗi ngọc trai

Ba nhóm, và chỉ một nhóm là hàng giả

Ngọc trai chia làm ba nhóm, và chính nhóm ở giữa gây ra phần lớn sự lẫn lộn.

• Ngọc trai tự nhiên hình thành trong một con nhuyễn thể hoang dã mà không có bàn tay con người. Chúng hiếm, gần như luôn là đồ cổ, và phần lớn số đang lưu hành đã được xâu thành chuỗi từ nhiều thế hệ trước.
• Ngọc trai nuôi cấy lớn lên bên trong một con nhuyễn thể còn sống được chủ ý cấy vào một hạt nhân bằng vỏ sò hoặc một mẩu mô màng áo, rồi để dưới nước hàng tháng hoặc hàng năm. Con vật đắp xà cừ quanh vật cấy y như nó vẫn làm quanh một dị vật tự nhiên. Một viên ngọc nuôi cấy là ngọc trai thật, và gọi nó là hàng giả thì đơn giản là sai.
• Ngọc trai giả là những hạt thuỷ tinh, nhựa hay vỏ sò phủ một lớp sơn ánh xà cừ. Không có sinh vật nào tham gia vào đó.

Gần như mọi viên ngọc trai bán ra ngày nay đều là ngọc nuôi cấy. Vậy nên câu hỏi thực tế đặt trước mặt phần lớn mọi người không phải là tự nhiên hay nuôi cấy – mà là xà cừ hay sơn phủ.

Phép thử răng, và nó đang nói với bạn điều gì

Xà cừ được dựng từ những phiến aragonit xếp chồng lên nhau thành các lớp mỏng ở cỡ hiển vi. Khi lướt nhẹ dọc cạnh cắn của một chiếc răng cửa, cấu trúc ấy cho cảm giác hơi nhám, hơi sạn. Một hạt thuỷ tinh hay nhựa nằm dưới lớp sơn nhẵn thì trơn tuột, như một chiếc cúc áo đã đánh bóng.

Hãy làm thật nhẹ, trên ngọc trai của chính bạn, dùng cạnh răng chứ không phải mặt răng, và lau viên ngọc sau đó. Chà hai viên ngọc vào nhau cũng cho đúng thông tin ấy.

Những giới hạn mới là điều đáng kể. Hàng giả loại khá được làm với một lớp phủ có kết cấu nhám đúng để đánh bại phép thử này, còn một viên ngọc nuôi cấy được đánh bóng kỹ với bề mặt rất mịn thì cho cảm giác gần như trơn. Nó cũng câm lặng trước câu hỏi mà người ta tưởng mình đang hỏi, bởi ngọc tự nhiên và ngọc nuôi cấy đều là xà cừ và đều cho cảm giác nhám hạt. Hãy xem một viên ngọc trơn tuột là lý do để với lấy kính lúp, và một viên nhám hạt là sự khích lệ chứ không phải một bằng chứng.

Lỗ khoan là phần trung thực nhất của một viên ngọc trai

Một chiếc kính lúp 10x và một nguồn sáng mạnh chiếu vào lỗ khoan sẽ làm được nhiều hơn tất cả các phép thử tại nhà khác cộng lại.

Trên một viên ngọc nuôi cấy có hạt nhân, bạn thường nhìn thấy được cấu trúc theo lát cắt: một lớp xà cừ trong mờ phủ trên một hạt nhân trắng đục như phấn, giữa hai lớp là một đường sẫm mảnh. Độ dày của lớp xà cừ ấy là câu hỏi lớn nhất về phẩm chất của viên ngọc, bởi một lớp mỏng sẽ mòn thủng ở miệng lỗ và dọc hai bên chỗ tiếp xúc trong chuỗi.

Trên hàng giả, lớp phủ ứng xử như sơn, bởi nó đúng là sơn. Hãy tìm một mép lởm chởm hay đang bong ở miệng lỗ, một chỗ lớp phủ đã tróc lên để lộ nhựa trắng hay thuỷ tinh trong bên dưới, và những cái lỗ trông tròn cạnh hoặc hơi chảy ra thay vì được khoan sắc nét. Thuốc nhuộm cũng hay lộ ra ở đây, đọng lại trong miệng lỗ.

Hãy nhìn dọc cả chuỗi nữa. Ở chỗ các viên ngọc cọ vào nhau suốt nhiều năm, hàng giả để lộ hạt nhân trần còn ngọc thật thì để lộ lớp xà cừ đã mỏng đi.

Bề mặt, ánh phụ và ánh nhiều lớp

Ngọc trai thì lớn lên, nên chúng chẳng bao giờ thật đồng đều. Trên một chuỗi ngọc thật, bạn sẽ tìm thấy những gờ mờ, những khuyết điểm nhỏ, những lỗ châm kim li ti và những khác biệt rất nhỏ về hình dạng và đường kính từ viên này sang viên kia. Một chuỗi làm bằng máy thì hạt nào cũng y hệt hạt nào, và chính sự hoàn hảo ấy mới là dấu hiệu tố giác.

Có hai từ đáng biết. Ánh phụ là sắc màu thứ cấp mờ nhạt bồng bềnh trên màu nền – hồng, bạc hay lục trên nền kem – dễ thấy nhất ở rìa một viên ngọc dưới ánh sáng ban ngày tán xạ. Ánh nhiều lớp là thứ óng ánh chuyển động sinh ra khi ánh sáng nhiễu xạ qua nhiều lớp xà cừ, và nó dịch chuyển khi bạn xoay viên ngọc. Cả hai đều đến từ cấu trúc xếp lớp, còn một hạt phủ sơn chỉ gắng được một ánh bóng phẳng và đều, nằm yên trên bề mặt và không nhúc nhích.

Khối lượng, nhiệt độ và những gì đừng bao giờ thử

Hai phép kiểm nhanh, kèm theo giới hạn của chúng. Một viên giả có lõi thuỷ tinh nặng hơn hẳn một viên ngọc xà cừ cùng đường kính, còn viên bằng nhựa thì nhẹ hơn hẳn, nên một chuỗi cầm lên thấy sai sai là đáng đem ra soi. Và ngọc trai thật cho cảm giác mát khi chạm lần đầu rồi ấm lên chậm rãi theo thân nhiệt, trong khi nhựa thì đã sẵn ở nhiệt độ phòng. Thuỷ tinh cũng mát, nên nhiệt độ tách nhựa khỏi ngọc trai chứ không tách hàng giả khỏi hàng thật.

Những gì đừng bao giờ làm: không hơ lửa, không dùng dao, không axit, không thuốc tẩy, không máy rửa siêu âm và không dung dịch nhúng bạc. Xà cừ mềm, khoảng Mohs 2.5 đến 4, nó được gắn với nhau bằng một chất kết dính hữu cơ, và nó tan trong axit. Mọi phép thử phá huỷ được mô tả trên mạng đều phá đúng cái thứ bạn đang cố nhận diện. Ngọc trai được xâu trên tơ, thứ mà nước hoa, keo xịt tóc và mồ hôi làm mục dần đều, nên hãy đeo chúng sau cùng và tháo chúng đầu tiên.

Akoya, nước ngọt, South Sea và Tahiti

Ngọc trai nuôi cấy đến từ những loài nhuyễn thể khác nhau trong những vùng nước khác nhau, và chủng loại quyết định cả dáng vẻ lẫn giá.

• Akoya – nước mặn, nuôi ở Nhật Bản và Trung Quốc, thường 6 đến 9 milimét, rất tròn và phản chiếu sắc nét, màu trắng hoặc kem với ánh phụ hồng hay bạc. Có hạt nhân, nên lớp xà cừ tương đối mỏng.
• Nước ngọt – nuôi trong trai, áp đảo là ở Trung Quốc, thường chỉ nuôi từ mô màng áo nên đặc xà cừ suốt. Dải hình dạng rộng hơn và dải màu tự nhiên cũng rộng hơn, gồm cả màu đào và màu oải hương.
• South Sea – lớn nhất, cỡ 9 đến 16 milimét, từ Úc, Indonesia và Philippines, màu trắng, bạc hoặc vàng kim tự nhiên, xà cừ dày và ánh sa tanh dịu.
• Tahiti – ngọc sẫm màu tự nhiên từ Polynésie thuộc Pháp, trong các sắc xám, lục, cà tím và những tông pha trộn gọi là đuôi công.

Ngọc nước ngọt nhuộm màu vẫn được bán dưới danh nghĩa ngọc sẫm màu, liên tục. Màu sẫm tự nhiên thì không đều và phức tạp ngay trên một viên, còn thuốc nhuộm thì trông phẳng và dồn lại ở lỗ khoan.

Hãy đọc cả chuỗi, không chỉ đọc từng viên ngọc

Những nút thắt giữa các viên ngọc là dấu hiệu của chất lượng chứ không phải một chi tiết trang trí. Một nút thắt ngăn các viên ngọc mài mòn lẫn nhau và khiến một sợi chỉ đứt chỉ mất một viên thay vì năm mươi viên. Chuỗi tốt được thắt nút giữa mọi viên ngọc, mỗi nút siết sát vào lỗ khoan. Chuỗi giả rẻ tiền thường không thắt nút, dù một số vẫn được thắt nút đúng để trông cho ra dáng.

Chiếc khoá cài cũng là bằng chứng. Một chuỗi ngọc nuôi cấy tốt gần như luôn kết thúc bằng một khoá cài vàng hoặc bạc, thường có dấu kiểm định, bởi không ai hoàn thiện một chuỗi đứng đắn bằng kim loại nền mạ phủ. Hãy chụp chiếc khoá cài từ cả hai mặt, như cẩm nang chụp trang sức của chúng tôi trình bày.

Tơ thì giãn ra và bẩn đi. Một chuỗi đeo thường xuyên thường được xâu lại mỗi một hai năm, và một chuỗi có sợi chỉ võng xuống thấy rõ thì không nên đeo cho tới khi đã xâu lại.

Điều thực sự khép lại được câu hỏi

Hàng giả thường được bất kỳ thợ kim hoàn nào có kính lúp nhận ra trong một phút. Tự nhiên hay nuôi cấy lại là chuyện khác, và chỉ có một câu trả lời đáng tin: chụp X quang tại một phòng giám định đá quý. Ảnh chụp cho thấy cấu trúc bên trong – một hạt nhân đặc nằm dưới lớp vỏ xà cừ ở trường hợp này, những vòng sinh trưởng đồng tâm quanh một tâm nhỏ xíu ở trường hợp kia – và không gì nhìn thấy được từ bên ngoài để lộ điều đó. Những phòng giám định như GIA còn dùng huỳnh quang tia X để tách vật liệu nước ngọt khỏi nước mặn và dùng quang phổ học để phát hiện thuốc nhuộm.

Từ một tấm ảnh, Carat nhận diện được một chuỗi là ngọc trai, ghi lại chủng loại, hình dáng, độ ánh và tình trạng như những quan sát, và nêu ra một hạt phủ sơn khi hình ảnh cho thấy lớp phủ đang hỏng. Thứ nó trả về là một ước tính, và với câu hỏi tự nhiên hay nuôi cấy thì câu trả lời trung thực từ một tấm ảnh là chưa rõ. Nếu một chuỗi có khả năng là ngọc tự nhiên – thừa kế, không giấy tờ, đẹp bất thường – thì bản báo cáo của phòng giám định là khoản tiền đáng bỏ ra.