925, 800 và những dấu bạc thực sự có ý nghĩa

Con số là tuổi bạc, không phải một thương hiệu

Con số đóng trên một món đồ bạc là tuổi bạc tính theo phần nghìn: số phần bạc nguyên chất trong một nghìn phần hợp kim. 925 nghĩa là 925 phần trong một nghìn, tức 92.5 phần trăm bạc theo khối lượng. 7.5 phần trăm còn lại thường là đồng, được thêm vào vì bạc ròng đứng một mình thì quá mềm, không giữ nổi một hình dạng, một bản lề hay một ổ gắn đá. Chuẩn ấy có một cái tên – sterling – và phần lớn trang sức bạc bán ở Anh, Ireland và Bắc Mỹ được làm theo chuẩn này.

Trên sterling là 958, bạc Britannia, một chuẩn cao hơn và mềm hơn được đưa vào ở Anh cuối thế kỷ mười bảy và đến nay vẫn còn được đóng. Dưới sterling là các chuẩn lục địa. 800 và 830 xuất hiện liên tục trên đồ Đức, Áo, Ý, Hà Lan và Bắc Âu đời cũ. Cả hai đều thật sự là bạc, chỉ nhiều đồng hơn, điều làm chúng cứng hơn, sắc ấm hơn một chút và xuống màu nhanh hơn. 900 là bạc tiền xu, đúng tuổi của tiền bạc ngày trước, và hay gặp trên đồ bàn ăn Mỹ thế kỷ mười chín.

Một món đóng 800 không phải là một nỗ lực làm sterling nhưng hỏng. Nó là bạc làm theo một chuẩn quốc gia khác, và ở nơi nó được làm ra thì chuẩn ấy chính là chuẩn hợp pháp.

Những dấu bạn hay gặp nhất

Có hai điều cần cẩn thận, ở chữ chứ không phải ở số. Chữ STERLING đóng đầy đủ là một quy ước của Mỹ, không có một cuộc thử độc lập nào đứng sau. Và một con số 925 trơ trọi, không kèm dấu nào khác, thì ai cũng đóng được, ở đâu cũng đóng được, kể cả lên hàng mạ, và đó là lý do cái dấu ấy là điểm khởi đầu chứ không phải một kết quả.

Một dấu kiểm định Anh và các phần của nó

Một món đồ được kiểm định tại Vương quốc Anh mang ba dấu bắt buộc, do một sở kiểm định đóng sau khi kim loại đã thực sự được thử.

1. Dấu nhà bảo trợ. Các chữ cái đầu nằm trong một khiên tạo hình, đăng ký cho hãng đã nộp món đồ đi kiểm định.
2. Dấu tuổi bạc. Chính con số ấy – 925, 958, 800 – nằm trong một viền có hình dạng chỉ ra kim loại.
3. Dấu của sở kiểm định. Đầu báo cho London, mỏ neo cho Birmingham, hoa hồng cho Sheffield và toà thành cho Edinburgh. Glasgow, Chester, Exeter, Newcastle, York và Dublin xuất hiện trên đồ cũ hơn.

Bên cạnh chúng, bạn có thể thấy hình sư tử bước, một con sư tử đang đi với một chân trước nhấc lên, vốn là biểu tượng truyền thống của Anh cho bạc sterling. Bạc Britannia dùng hình nữ thần Britannia ngồi thay cho nó. Những dấu hình ấy không còn bắt buộc từ năm 1999, nên việc chúng vắng mặt trên một món đồ gần đây chẳng nói lên điều gì, còn việc chúng có mặt trên một món đồ cũ lại là dấu hiệu mạnh của một món đã được kiểm định đàng hoàng.

Một chữ cái niên đại – một chữ cái đơn trong khiên, kiểu chữ đổi theo từng chu kỳ – chỉ còn là tự nguyện từ năm 1998. Chỗ nào còn giữ được một chữ như thế thì xác định được năm kiểm định chính xác tới từng năm. Chỗ nào không có thì chẳng suy ra được gì.

Những chữ hoàn toàn không chứa bạc

Vài thuật ngữ quen tai lại mô tả thứ kim loại không có chút bạc nào bên trong.

• EPNS – hợp kim niken mạ điện bạc. Một lớp bạc mạ điện mỏng phủ trên nền hợp kim niken. Lớp mạ là bạc; món đồ thì không.
• Bạc mạ – cũng chính ý đó dưới một cái tên khác, đôi khi đóng EP hoặc A1.
• Bạc niken, bạc Đức và alpaca, cũng viết là alpacca – một hợp kim của đồng, niken và kẽm dưới ba cái tên, gọi là bạc chỉ vì màu của nó.
• Bạc Tây Tạng và màu bạc – những cách mô tả để bán hàng, không có thành phần nào được định nghĩa.

Đồ bàn ăn mạ bạc thường mang một hàng ký hiệu nhỏ thoạt nhìn giống một dấu kiểm định Anh. Hãy kiểm những thành phần mà một dấu thật phải có: các chữ cái đầu, một con số tuổi, một biểu tượng thành phố và thường là một con sư tử. Một hàng khiên chứa một vương miện, một bông hoa và một chữ cái nhưng không có con số nào thì là dấu riêng của nhà chế tác, không phải một lần kiểm định.

Phân biệt đồ mạ với bạc đặc mà không cần phòng giám định

Bốn quan sát, không quan sát nào tự nó là dứt điểm, nhưng gộp lại thì thường khép được chuyện.

Vết mòn ở những điểm cao. Lớp mạ mỏng nhất ở chỗ ngón tay và cổ tay áo chạm vào: đỉnh thân nhẫn, cạnh một chiếc vòng cứng, những phần nổi của một hoa văn chạm, vành một chiếc thìa. Hãy soi dưới đèn mạnh xem có thứ kim loại xỉn hơn, ấm hơn hay hồng hơn ló ra bên dưới, hoặc một mảng xám sẫm nơi niken đã lộ ra. Bạc đặc cũng mòn mỏng đi ở những chỗ ấy nhưng không đổi màu.

Khối lượng. Bạc có tỷ trọng cao, và một món sterling cầm nặng tay hơn cùng món ấy làm bằng đồng thau, thép hay hợp kim kẽm mạ. Đây là một phép so sánh chứ không phải một phép đo.

Mùi. Hãy chà mạnh món đồ vài giây rồi ngửi ngón tay. Bạc gần như không mùi. Nền đồng và niken cho cái mùi gắt như tiền lẻ, và mùi nồng là lý do để soi kỹ hơn vào các cạnh.

Một cục nam châm. Bạc hoàn toàn không bị nam châm hút, nên một lực kéo nghĩa là có kim loại chứa sắt: thép mạ, lò xo thép của khoá cài hay kim thép của trâm. Không bị hút thì chẳng chứng minh được gì, bởi đồng thau, bạc niken và hợp kim kẽm cũng đều không nhiễm từ.

Xỉn màu là bằng chứng, không phải hư hỏng

Bạc phản ứng với các hợp chất lưu huỳnh trong không khí tạo thành bạc sulfua, một lớp màng ngả vàng rơm, rồi nâu, rồi đen. Đó là một hiệu ứng bề mặt và nó không lấy đi gì khỏi kim loại. Món đồ cất chung với len, dây thun hay giấy báo thì sẫm nhanh hơn, và bất cứ thứ gì đeo áp vào da trong phòng ấm cũng vậy.

Từ đó suy ra hai điều. Một món màu bạc chưa từng xỉn sau nhiều năm nằm trong hộp thì đáng để nhìn lại lần nữa, dù bạc mạ rhodium – rất phổ biến trên dây chuyền và ổ gắn hiện đại – thì đúng là không xỉn, và thép không gỉ cũng vậy. Và những chuẩn thấp hơn thì ứng xử khác: lượng đồng thêm vào trong 800 và 830 làm chúng sẫm nhanh hơn và có thể để lại vệt hơi xanh trên da.

Màu đen trong các khe lõm của phần chạm hay khắc thường là oxy hoá cố ý, được đưa vào đó để tạo chiều sâu cho hoa văn. Một lần nhúng lột sạch mọi dấu vết xỉn màu sẽ lấy đi cả thứ đó, và với một món đồ cổ thì không có đường quay lại.

Một món màu bạc không mang dấu nào

Không dấu không có nghĩa là kim loại nền. Ở Anh, việc đóng dấu kiểm định chỉ bắt buộc khi vượt 7.78 gam bạc, nên bông tai nhẹ, dây chuyền mảnh, mặt charm nhỏ và nhẫn xếp tầng thanh mảnh đều được bán hoàn toàn hợp pháp mà không mang dấu nào. Nhiều nước chưa bao giờ vận hành một hệ thống kiểm định, những món cũ hơn thì ra đời trước đạo luật liên quan, một thân nhẫn đã nới cỡ có thể mất đúng đoạn có dấu, và việc đánh bóng làm phẳng một nhát đóng nông. Có thêm trong việc thiếu dấu kiểm định nói lên điều gì và không nói lên điều gì.

Thứ khép lại chuyện tuổi bạc là một phép thử trên chính kim loại. Phép thử axit trên đá thử cắt xuyên qua mọi lớp phủ, đổi lại là một vết xước nhỏ ở chỗ kín đáo. Huỳnh quang tia X ở tiệm kim hoàn đọc được hợp kim mà không để lại vết trên món đồ, dù nó chỉ nhìn thấy vài micron ngoài cùng và có thể bị một lớp mạ dày đánh lừa.

Từ ảnh chụp, Carat chép lại đúng cái được đóng – 925 vẫn là 925 – rồi mới diễn giải nó, và nêu ra những dấu hiệu của lớp mạ như mòn cạnh và đổi màu ở chỗ hình ảnh cho thấy. Hãy xem đó là một cách phân loại một ngăn kéo thành những món đáng đem đi thử, đi cùng với các phép kiểm ở trên chứ không thay cho chúng. Đọc dấu kiểm định trên vàng nói về đúng phần đất ấy cho các kim loại màu vàng.